به گزارش برق مدیا، داده‌های ۲۰۲۴ نشان می‌دهد انرژی‌های تجدیدپذیر سهم قابل‌توجهی از تولید برق بسیاری از کشورهای اروپایی را به خود اختصاص داده‌اند؛ از برق‌آبی نروژ تا باد در دانمارک و پرتغال. در مقابل، برخی اقتصادهای اروپایی همچنان به سوخت‌های فسیلی یا انرژی هسته‌ای وابسته‌اند.
به گزارش برق مدیا، تحول در سبد تولید برق اروپا تنها به توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و بادی محدود نمی‌شود. برخی کشورها با تکیه بر منابع طبیعی مانند آب و باد، سهم بسیار بالایی از برق خود را از تجدیدپذیرها تأمین می‌کنند و برخی دیگر برای کاهش انتشار کربن، انرژی هسته‌ای را در مرکز سبد تولید خود قرار داده‌اند. در سال ۲۰۲۴، ۴۶.۹ درصد برق خالص تولیدشده در اتحادیه اروپا از منابع تجدیدپذیر تأمین شد؛ رقمی که نشان می‌دهد برق پاک به بخش مهمی از شبکه اروپا تبدیل شده است.
دانمارک؛ صدرنشین اتحادیه اروپا در برق تجدیدپذیر
بر اساس داده‌های یورواستات، دانمارک در سال ۲۰۲۴ بالاترین سهم برق تجدیدپذیر را در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا داشت. ۸۸.۴ درصد برق خالص تولیدشده در این کشور از منابع تجدیدپذیر بود و انرژی باد مهم‌ترین نقش را در این ترکیب داشت.
پس از دانمارک، پرتغال با ۸۷.۵ درصد و کرواسی با ۷۳.۷ درصد قرار گرفتند. در پرتغال، باد و برق‌آبی سهم مهمی در تولید برق تجدیدپذیر دارند، در حالی که تولید برق‌آبی در کرواسی نقش پررنگ‌تری دارد.
در سطح اروپا و با درنظرگرفتن کشورهای خارج از اتحادیه اروپا نیز نروژ یکی از نمونه‌های شاخص تولید برق تجدیدپذیر است. این کشور به‌دلیل ظرفیت گسترده نیروگاه‌های برق‌آبی، تقریباً تمام برق خود را از منابع تجدیدپذیر تولید می‌کند. یک داده‌نمای مبتنی بر داده‌های یورواستات، سهم تجدیدپذیرها در تولید برق نروژ در سال ۲۰۲۴ را حدود ۹۹ درصد برآورد کرده است.
برق‌آبی؛ برگ برنده نروژ
نروژ اگرچه یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت و گاز اروپا محسوب می‌شود، در بخش برق وابستگی بسیار محدودی به سوخت‌های فسیلی دارد.
عامل اصلی این وضعیت، ظرفیت عظیم برق‌آبی این کشور است. بخش عمده برق نروژ از نیروگاه‌های برق‌آبی تولید می‌شود و انرژی باد نیز سهم دیگری از تولید برق این کشور را به خود اختصاص داده است.
این ترکیب نشان می‌دهد برخورداری از منابع فسیلی الزاماً به معنای وابستگی شبکه برق به نفت و گاز نیست؛ نروژ نمونه‌ای است که در آن یک کشور بزرگ تولیدکننده نفت، می‌تواند در بخش برق اتکای بسیار بالایی به انرژی‌های تجدیدپذیر داشته باشد.
باد، موتور تولید برق در دانمارک
دانمارک نمونه متفاوتی از توسعه برق پاک در اروپا است. برخلاف نروژ که مزیت اصلی آن برق‌آبی است، انرژی باد ستون اصلی تولید برق تجدیدپذیر دانمارک محسوب می‌شود.
سهم ۸۸.۴ درصدی تجدیدپذیرها در تولید برق این کشور در سال ۲۰۲۴، دانمارک را در میان اعضای اتحادیه اروپا در رتبه نخست قرار داد.
رشد انرژی بادی در دانمارک بخشی از روند گسترده‌تر توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در اروپاست؛ به‌طوری که در کل اتحادیه اروپا، باد و برق‌آبی در سال ۲۰۲۴ بیش از دوسوم برق تولیدشده از منابع تجدیدپذیر را تشکیل دادند. سهم باد ۳۹.۱ درصد و سهم برق‌آبی ۲۹.۹ درصد از کل تولید برق تجدیدپذیر اتحادیه اروپا بود. خورشیدی نیز ۲۲.۴ درصد سهم داشت.
پرتغال؛ ترکیب باد، آب و خورشید
پرتغال نیز در میان کشورهای اروپایی سهم بالایی از برق تجدیدپذیر دارد. بر اساس داده‌های یورواستات، ۸۷.۵ درصد برق خالص تولیدشده پرتغال در سال ۲۰۲۴ از منابع تجدیدپذیر تأمین شده است.
ترکیب منابع تجدیدپذیر در این کشور متنوع‌تر از نروژ است و انرژی باد، برق‌آبی و خورشیدی همگی در تولید برق نقش دارند.
این تنوع منابع به کشورهای جنوب اروپا اجازه داده است در کنار استفاده از ظرفیت برق‌آبی و بادی، از رشد سریع نیروگاه‌های خورشیدی نیز بهره ببرند.
سوئد، فنلاند و اتریش؛ برق کم‌کربن با ترکیبی از منابع
در شمال اروپا نیز کشورهای متعددی سهم بالایی از برق تجدیدپذیر دارند. سوئد و فنلاند از ترکیب برق‌آبی، باد و سایر منابع کم‌کربن استفاده می‌کنند و اتریش نیز به دلیل ظرفیت قابل‌توجه برق‌آبی، یکی از کشورهای مهم اروپا در تولید برق تجدیدپذیر محسوب می‌شود.
در این کشورها، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در کنار انرژی هسته‌ای یا سایر منابع کم‌کربن، به کاهش سهم سوخت‌های فسیلی در تولید برق کمک کرده است.
آلمان؛ رشد تجدیدپذیرها در یک اقتصاد صنعتی بزرگ
آلمان نیز در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در انرژی‌های تجدیدپذیر انجام داده است. انرژی باد و خورشید سهم قابل‌توجهی از تولید برق این کشور دارند و توسعه این دو منبع، به‌ویژه در سال‌های اخیر، بخشی از تغییر ساختار بازار برق آلمان بوده است.
با این حال، آلمان همچنان با چالش تأمین برق پایدار و جایگزینی کامل سوخت‌های فسیلی مواجه است. داده‌های مقایسه‌ای سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد سهم تجدیدپذیرها در آلمان از کشورهای پیشتاز اروپایی پایین‌تر است.
انگلیس؛ عبور تجدیدپذیرها از نیمی از تولید برق
انگلیس نیز در مسیر کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی حرکت کرده است. بر اساس گزارش رسمی DUKES 2025 که داده‌های سال ۲۰۲۴ را پوشش می‌دهد، تولید برق تجدیدپذیر انگلیس در سال ۲۰۲۴ به رکورد جدید ۱۴۳.۷ تراوات‌ساعت رسید و سهم تجدیدپذیرها از کل تولید برق به ۵۰.۴ درصد افزایش یافت؛ نخستین‌بار بود که این سهم از ۵۰ درصد عبور کرد.
افزایش ظرفیت خورشیدی و نیروگاه‌های بادی خشکی و فراساحلی از عوامل اصلی رشد تولید برق تجدیدپذیر انگلیس در این سال بود. طبق آمار رسمی، ظرفیت تجدیدپذیر این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۷.۳ درصد افزایش یافت.
همه برق پاک اروپا از تجدیدپذیرها نمی‌آید
نکته مهم در مقایسه نظام‌های برق اروپا این است که برق تجدیدپذیر با برق پاک یا کم‌کربن یکسان نیست.
برخی کشورهای اروپایی سهم بالایی از انرژی هسته‌ای دارند. فرانسه مهم‌ترین نمونه است. این کشور بخش بزرگی از برق خود را از نیروگاه‌های هسته‌ای تولید می‌کند و در نتیجه حتی اگر سهم تجدیدپذیرهای آن با کشورهایی مانند دانمارک یا نروژ قابل مقایسه نباشد، بخش عمده‌ای از تولید برق فرانسه کم‌کربن محسوب می‌شود.
اسلواکی و مجارستان نیز از دیگر کشورهای اروپایی هستند که انرژی هسته‌ای سهم قابل‌توجهی در سبد تولید برق آنها دارد.
بنابراین اگر معیار، برق تجدیدپذیر باشد، کشورهایی مانند دانمارک، پرتغال و نروژ در زمره پیشتازان قرار می‌گیرند؛ اما اگر معیار را به کل برق کم‌کربن شامل تجدیدپذیرها و انرژی هسته‌ای گسترش دهیم، تصویر اروپا متفاوت خواهد شد.
سوخت‌های فسیلی همچنان در بخشی از اروپا حضور دارند
در سوی دیگر این طیف، کشورهایی قرار دارند که همچنان برای تولید برق به زغال‌سنگ، گاز طبیعی و سایر سوخت‌های فسیلی وابستگی بیشتری دارند.
لهستان یکی از نمونه‌های مهم است که زغال‌سنگ همچنان جایگاه مهمی در سیستم برق آن دارد. آلمان، هلند و برخی کشورهای دیگر نیز در سال ۲۰۲۴ همچنان بخشی از برق خود را از سوخت‌های فسیلی تولید کردند.
این تفاوت میان کشورها نشان می‌دهد گذار انرژی در اروپا یک مسیر یکسان ندارد؛ برخی کشورها بر برق‌آبی و باد تکیه کرده‌اند، برخی خورشید را توسعه داده‌اند و گروهی دیگر انرژی هسته‌ای را به‌عنوان ستون اصلی تولید برق کم‌کربن حفظ کرده‌اند.
چرا اروپا به سمت برق پاک می‌رود؟
کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی علاوه بر موضوعات زیست‌محیطی، یک مسئله امنیت انرژی نیز برای اروپا محسوب می‌شود.
بحران انرژی پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲، آسیب‌پذیری کشورهای اروپایی در برابر اختلال در عرضه گاز و نوسان قیمت انرژی را برجسته کرد. به همین دلیل، توسعه منابع داخلی انرژی مانند باد، خورشید و برق‌آبی در بسیاری از کشورهای اروپایی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
با این حال، افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر به‌تنهایی پایان چالش‌های شبکه برق نیست. رشد تولید برق بادی و خورشیدی، نیاز به شبکه‌های انتقال و توزیع قوی‌تر، ذخیره‌سازی انرژی و منابع انعطاف‌پذیر برای زمان کاهش تولید تجدیدپذیرها را نیز افزایش می‌دهد.
داده‌های سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد اروپا دیگر یک الگوی واحد برای تولید برق ندارد. دانمارک در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا بالاترین سهم برق تجدیدپذیر را داشته، در حالی که نروژ در سطح قاره اروپا به پشتوانه برق‌آبی در جمع کشورهای دارای پاک‌ترین ترکیب تولید برق قرار می‌گیرد. پرتغال و کرواسی نیز در میان اعضای اتحادیه اروپا سهم بالایی از برق خود را از تجدیدپذیرها تأمین کرده‌اند.
در همین حال، کشورهایی مانند فرانسه مسیر متفاوتی را با تکیه بر انرژی هسته‌ای دنبال کرده‌اند. بنابراین تصویر برق پاک اروپا را نمی‌توان تنها با یک شاخص توضیح داد؛ تجدیدپذیرها، انرژی هسته‌ای و کاهش سوخت‌های فسیلی، سه ضلع اصلی تحول در سبد برق این قاره هستند.
نکته آماری برای انتشار: عدد «لوکزامبورگ ۸۷.۴ درصد» که در متن اولیه آمده، با آمار رسمی یورواستات برای تولید خالص برق تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۴ همخوان نیست؛ یورواستات برای لوکزامبورگ ۵.۱ درصد ثبت کرده است. بنابراین بهتر است آن عدد در نسخه نهایی گزارش استفاده نشود، مگر اینکه منبع و تعریف شاخص متفاوتی برای آن مشخص شود.