در شرایطی که فرسودگی تجهیزات و کمبود سرمایه‌گذاری بخشی از ظرفیت نیروگاه‌های کشور را تحت تأثیر قرار داده، اصلاح نظام قیمت‌گذاری برق و نزدیک شدن قیمت فروش به هزینه واقعی تولید می‌تواند زمینه‌ساز جذب سرمایه، بازتوانی نیروگاه‌ها و افزایش تاب‌آوری شبکه باشد.
راشد پرستار، فعال صنعت برق، با اشاره به ضرورت افزایش تاب‌آوری نیروگاه‌های حرارتی در شرایط پساجنگی گفت: تأمین پایدار انرژی یکی از پیش‌شرط‌های بازگشت اقتصاد به مسیر رشد است و نیروگاه‌های حرارتی به دلیل سهم بالای خود در تولید برق، نقشی تعیین‌کننده در تأمین انرژی و ثبات شبکه دارند.
به گفته او، افزایش تاب‌آوری نیروگاه‌ها تنها یک موضوع فنی نیست و به منابع مالی پایدار، مشارکت مؤثر بخش خصوصی، اصلاح سازوکارهای اقتصادی صنعت برق و تقویت توان داخلی در تولید تجهیزات نیاز دارد.
قیمت برق و نقدینگی؛ دو چالش سرمایه‌گذاری
پرستار مهم‌ترین شرط حضور مؤثر بخش خصوصی را ایجاد جریان پایدار نقدینگی در صنعت برق دانست و اظهار کرد: تأخیر در پرداخت مطالبات نیروگاه‌ها از سوی مدیریت شبکه، فشار زیادی بر سرمایه در گردش آنها وارد می‌کند. از سوی دیگر، هرچند فروش برق در بورس انرژی از مزیت تسویه نقدی برخوردار است، اما پایین بودن قیمت‌های کشف‌شده نسبت به هزینه واقعی تولید، جذابیت اقتصادی سرمایه‌گذاری را کاهش داده است.
او افزود: نقدشوندگی معاملات زمانی می‌تواند به توسعه سرمایه‌گذاری کمک کند که قیمت برق، هزینه واقعی تولید و بازده منطقی سرمایه را نیز پوشش دهد. قراردادهای دوجانبه فروش برق نیز می‌توانند با فراهم کردن امکان تسویه در مدت کوتاه‌تر، شرایط مناسب‌تری برای مدیریت نقدینگی نیروگاه‌ها ایجاد کنند.
به گفته پرستار، ترکیب قیمت‌های غیرواقعی، تأخیر در پرداخت مطالبات و محدود بودن قراردادهای دوجانبه، نرخ بازگشت سرمایه در صنعت نیروگاهی را برای بخش خصوصی کاهش داده و انگیزه برای توسعه، نوسازی و بازتوانی نیروگاه‌ها را محدود کرده است.
ساخت داخل؛ پشتوانه تاب‌آوری نیروگاه‌ها
این فعال صنعت برق، توسعه تولید داخلی قطعات و تجهیزات را یکی دیگر از پایه‌های افزایش تاب‌آوری نیروگاه‌ها دانست و گفت: در شرایط بحران، تحریم، مشکلات حمل‌ونقل و نوسانات ارزی می‌تواند واردات تجهیزات را دشوار و زمان تعمیرات را طولانی کند.
او با تأکید بر اهمیت بومی‌سازی قطعات افزود: استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و سازندگان داخلی می‌تواند وابستگی خارجی، هزینه‌های نگهداری و زمان تأمین تجهیزات را کاهش دهد. تجربه نیروگاه طوس نیز نشان داده است که با اتکا به توان داخلی می‌توان بخش قابل توجهی از قطعات و تجهیزات مورد نیاز نیروگاه‌ها را تولید یا بومی‌سازی کرد.
تعمیرات به‌موقع برای جلوگیری از خروج نیروگاه‌ها
پرستار با بیان اینکه تاب‌آوری فقط با ساخت تجهیزات جدید ایجاد نمی‌شود، تأکید کرد: نگهداری صحیح و اجرای به‌موقع تعمیرات اساسی و اورهال، از مهم‌ترین عوامل جلوگیری از خروج اضطراری واحدها و افزایش قابلیت اطمینان شبکه است.
او افزود: تأمین نقدینگی برای اجرای تعمیرات اهمیت اساسی دارد؛ زیرا کمبود منابع مالی می‌تواند به تعویق تعمیرات یا استفاده از قطعات و خدمات کم‌کیفیت منجر شود و در نهایت احتمال خرابی و خروج اضطراری نیروگاه را افزایش دهد.
به گفته پرستار، نیروگاه طوس با اجرای منظم برنامه‌های اورهال از سال ۱۴۰۱، استفاده از قطعات باکیفیت و پایش مستمر تجهیزات، توانسته نرخ خروج اضطراری واحدهای خود را کاهش دهد. این تجربه نشان می‌دهد نیروگاه‌های قدیمی نیز با مدیریت فنی مناسب و تأمین منابع مالی می‌توانند با آمادگی بالا به فعالیت ادامه دهند.
اصلاح قیمت‌گذاری؛ شرط بازگشت سرمایه
پرستار احیای ظرفیت‌های از دست‌رفته نیروگاه‌ها را از دیگر الزامات افزایش تاب‌آوری صنعت برق دانست و گفت: بسیاری از نیروگاه‌ها با اجرای پروژه‌های بازتوانی، نوسازی تجهیزات و افزایش راندمان می‌توانند ظرفیت تولید خود را افزایش دهند، اما اجرای این پروژه‌ها به سرمایه‌گذاری قابل توجه نیاز دارد.
او مهم‌ترین عامل برای جذب این سرمایه را اصلاح نظام قیمت‌گذاری برق عنوان کرد و گفت: تا زمانی که قیمت فروش برق فاصله زیادی با هزینه واقعی تولید داشته باشد، پروژه‌های توسعه‌ای و بازتوانی توجیه اقتصادی کافی برای سرمایه‌گذاران نخواهند داشت.
این فعال صنعت برق، توسعه بازار رقابتی برق، افزایش معاملات در بورس انرژی با کشف قیمت واقعی، توسعه قراردادهای دوجانبه با مصرف‌کنندگان بزرگ، انتشار اوراق مالی پروژه‌های نیروگاهی، قراردادهای بلندمدت خرید تضمینی برق و مشوق‌های مالیاتی را از جمله راهکارهای تقویت سرمایه‌گذاری برشمرد.
به گفته او، نزدیک شدن قیمت برق به هزینه واقعی تولید می‌تواند منابع مالی لازم برای تعمیرات، نوسازی تجهیزات، افزایش راندمان و توسعه نیروگاه‌ها را فراهم کند. در شرایط پساجنگی، افزایش تاب‌آوری صنعت برق نه‌تنها یک ضرورت اقتصادی، بلکه بخشی از راهبرد تأمین امنیت انرژی و بازسازی زیرساخت‌های حیاتی کشور است.