به گزارش برق مدیا، در حال حاضر بیش از ۷.۳ میلیون کنتور هوشمند تاکنون در کشور نصب شده و این تجهیزات علاوه بر ثبت و ارسال اطلاعات مصرف، امکان مدیریت خودکار مصرف، شناسایی الگوهای غیرعادی، تشخیص دستکاری کنتور و کمک به شناسایی استخراج غیرمجاز رمزارز را فراهم می‌کنند. علی فروزان فر مدیرکل دفتر فنی، مهندسی و هوشمندسازی توانیر در گفت و گو با خبرگزاری مهر در خصوص مزایایی این کنتورها با توجه به ناترازی پرداخته است.
۱. کنتور هوشمند فقط یک ابزار برای قرائت از راه دور نیست
کنتورهای هوشمند در مقایسه با کنتورهای قدیمی، قابلیت‌های گسترده‌تری دارند. مهم‌ترین تفاوت آنها امکان جمع‌آوری اطلاعات مصرف از راه دور و در برخی مدل‌ها، فرمان‌پذیری از راه دور است.
با این حال، هوشمند بودن این کنتورها صرفا به ارسال اطلاعات محدود نمی‌شود. این تجهیزات می‌توانند بر اساس الگوریتم‌ها و برنامه‌هایی که از قبل در آنها تعریف شده، برخی شرایط را به‌صورت خودکار تشخیص داده و نسبت به آن واکنش نشان دهند.
برای نمونه، اگر مصرف یک مشترک از قدرت قراردادی یا میزان برق خریداری‌شده فراتر رود، کنتور می‌تواند این وضعیت را تشخیص داده و مشابه یک فیوز، جریان برق را قطع کند.
امکان اعمال تعرفه‌های متغیر و اجرای دقیق‌تر سیاست‌های مدیریت مصرف نیز از دیگر قابلیت‌های این کنتورهاست.
۲. مصرف مشترکان بدمصرف می‌تواند به‌صورت هوشمند محدود شود
یکی از کاربردهای مهم کنتورهای هوشمند، مدیریت مصرف مشترکان پرمصرف و به‌ویژه مشترکان بدمصرف است؛ یعنی مشترکانی که مصرف آنها به شکل قابل توجهی بالاتر از الگوی تعیین‌شده قرار دارد.
بر اساس برنامه‌های مدیریت مصرف، کنتورها می‌توانند در ساعات مختلف و متناسب با شرایط شبکه، مصرف این دسته از مشترکان را محدود کنند.
اطلاعات مربوط به این محدودسازی نیز به مراکز مربوطه ارسال می‌شود و مشترکان می‌توانند برای اطلاع از علت محدود شدن مصرف خود با مرکز ۱۲۱ تماس بگیرند.
هدف از این سازوکار، صرفاً کاهش مصرف نیست، بلکه مدیریت بار شبکه و جلوگیری از تشدید خاموشی‌هاست. هرچه مصرف در ساعات اوج بار بهتر مدیریت شود، فشار کمتری به شبکه وارد خواهد شد.
۳. کنتورهای هوشمند به شناسایی استخراج غیرمجاز رمزارز کمک می‌کنند
داده‌های ثبت‌شده توسط کنتورهای هوشمند امکان تحلیل رفتار مصرف‌کنندگان را فراهم می‌کند. با استفاده از داده‌کاوی می‌توان الگوهایی را که از رفتار معمول مصرف فاصله دارند، شناسایی کرد.
در حوزه استخراج غیرمجاز رمزارز، چندین شاخص به‌صورت هم‌زمان بررسی می‌شود. به گفته مدیرکل دفتر فنی، مهندسی و هوشمندسازی شبکه توزیع توانیر، در حال حاضر ۱۷ پارامتر برای شناسایی رفتارهای مشکوک مورد بررسی قرار می‌گیرد.
تغییر در این پارامترها می‌تواند به‌عنوان نشانه‌ای از مصرف غیرعادی مورد استفاده قرار گیرد. پس از شناسایی موارد مشکوک، نیروهای مربوطه برای بررسی میدانی به محل مراجعه می‌کنند.
البته این قابلیت فقط به رمزارز محدود نیست و می‌تواند برای شناسایی انواع رفتارهای غیرعادی مصرف نیز مورد استفاده قرار گیرد.
۴. دستکاری کنتور نیز قابل شناسایی است
یکی دیگر از قابلیت‌های کنتورهای هوشمند، تشخیص دستکاری یا دور زدن کنتور است.
بر اساس توضیحات توانیر، اگر فردی تلاش کند برق مصرفی خود را از مسیری غیر از مسیر معمول کنتور دریافت کند، الگوی مصرف ایجادشده می‌تواند این رفتار را آشکار کند.
تغییر در سیم‌بندی، دستکاری خود کنتور یا حتی تغییر در محل قرارگیری آن نیز می‌تواند توسط سامانه شناسایی شده و هشدار لازم صادر شود.
این قابلیت به شرکت‌های توزیع کمک می‌کند تا استفاده غیرمجاز از انرژی را با دقت بیشتری شناسایی کنند.
۵. بیش از ۷.۳ میلیون کنتور هوشمند نصب شده است
بر اساس آخرین آمار اعلام‌شده از سوی توانیر، تاکنون بیش از ۷ میلیون و ۳۰۰ هزار کنتور هوشمند در کشور نصب شده است.
از این تعداد: بیش از ۴.۵ میلیون کنتور مربوط به مشترکان خانگی است. بیش از ۱.۶ میلیون کنتور برای مشترکان تجاری نصب شده است .و بیش از ۲۵۰ هزار کنتور نیز به مشترکان صنعتی اختصاص دارد.
تقریباً تمامی مشترکان صنعتی دیماندی به کنتور هوشمند مجهز شده‌اند. همچنین تمام چاه‌های کشاورزی و مشترکان اداری نیز تحت پوشش کنتورهای هوشمند قرار گرفته‌اند.
این آمار نشان می‌دهد هوشمندسازی شبکه توزیع برق دیگر محدود به بخش‌های خاصی نیست و طیف گسترده‌ای از مشترکان را دربر گرفته است.
۶. تعویض کنتور قدیمی با کنتور هوشمند برای مشترکان هزینه ندارد
یکی از ابهام‌های رایج درباره کنتورهای هوشمند، هزینه نصب و تعویض آنهاست.
بر اساس اعلام توانیر، مشترکانی که از قبل دارای انشعاب و کنتور هستند، برای تعویض کنتور قدیمی با کنتور هوشمند هزینه‌ای پرداخت نمی‌کنند.
البته این موضوع با دریافت انشعاب جدید متفاوت است. در صورتی که فردی برای نخستین بار درخواست انشعاب کند، هزینه کنتور مطابق مقررات مربوط به انشعاب جدید دریافت خواهد شد.
همچنین نصب کنتور هوشمند به معنای افزایش نرخ برق نیست. تعرفه برق بر اساس مقررات تعیین می‌شود و میان کنتور هوشمند و کنتور دیجیتال از نظر نرخ تعرفه تفاوتی وجود ندارد.
حتی در مورد برخی مشترکان دارای کنتورهای مکانیکی، هوشمندسازی می‌تواند امکان مدیریت بهتر هزینه برق را فراهم کند؛ زیرا کنتور هوشمند می‌تواند مصرف را بر اساس زمان و تعرفه‌های مربوط به ساعات مختلف محاسبه کند.
۷. هدف اصلی کنتور هوشمند، کاهش خاموشی است
یکی از مهم‌ترین کارکردهای توسعه کنتورهای هوشمند، کمک به مدیریت ناترازی برق است.
با استفاده از این کنتورها، نیاز به مراجعه حضوری برای قرائت کاهش پیدا می‌کند و شرکت‌های توزیع نیز می‌توانند اطلاعات دقیق‌تری از وضعیت شبکه و مصرف مشترکان در اختیار داشته باشند.
کنتورهای هوشمند همچنین می‌توانند برخی مشکلات شبکه، از جمله افت یا افزایش شدید ولتاژ را شناسایی کنند. در نتیجه، شرکت‌های توزیع می‌توانند سریع‌تر از گذشته نسبت به برخی اختلالات واکنش نشان دهند.
از سوی دیگر، مدیریت مصرف مشترکان در ساعات اوج بار می‌تواند میزان فشار واردشده به شبکه را کاهش دهد. در نتیجه، افزایش ضریب نفوذ کنتورهای هوشمند می‌تواند به کاهش نیاز به اعمال خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده کمک کند.
چگونه درخواست نصب کنتور هوشمند بدهیم؟
مشترکانی که تمایل دارند کنتور هوشمند داشته باشند، می‌توانند به شرکت توزیع نیروی برق مربوط به محل سکونت یا فعالیت خود مراجعه و درخواست نصب کنتور را ثبت کنند.
البته نصب کنتورها بر اساس برنامه زمان‌بندی و اولویت‌های تعیین‌شده از سوی شرکت‌های توزیع انجام می‌شود. در صورت تمایل، مشترک می‌تواند درخواست خود برای افزایش اولویت نصب را نیز به شرکت توزیع اعلام کند.
کنتورهای هوشمند را نمی‌توان صرفا نسل جدید کنتورهای برق دانست. این تجهیزات با قابلیت جمع‌آوری و تحلیل داده، مدیریت خودکار مصرف، تشخیص رفتارهای غیرعادی و پایش وضعیت شبکه، بخشی از زیرساخت هوشمندسازی صنعت برق محسوب می‌شوند.
در شرایطی که ناترازی تولید و مصرف برق به یکی از چالش‌های اصلی صنعت انرژی تبدیل شده، توسعه این کنتورها می‌تواند به مدیریت مصرف، کاهش بار در ساعات اوج، شناسایی مصارف غیرمجاز و در نهایت کاهش فشار برای اعمال خاموشی کمک کند.