به گزارش برق مدیا، اواخر شهریورماه، وزارت نیرو مراسم «عبور از تابستان» را برگزار کرد؛ این مراسم در حالی با عنوان پایان خاموشی‌ها برگزار شد که بررسی‌ها از تداوم قطعی برق مشترکان خانگی و صنایع در برخی استان‌ها حکایت دارد. برگزاری پایان خاموشی در شرایطی در این وزارتخانه برگزار شد که ارزیابی‌ها نشان می‌دهد قطعی برق اگرچه نسبت به گذشته کاهش یافته، اما هنوز به صفر نرسیده و زمان دقیقی برای پایان کامل آن اعلام نشده است. در همین حال، محدودیت برق برای بنگاه‌های صنعتی همچنان ادامه دارد و این محدودیت در ماه‌های آینده نیز ادامه دار خواهد بود.
داستان خاموشی‌ها
تابستان ۱۴۰۵ در حالی به پایان رسید که بحران ناترازی برق، برخلاف وعده‌های اولیه برای عبور بدون خاموشی، همچنان یکی از چالش‌های شبکه برق کشور بود. وزارت نیرو در خردادماه اعلام کرده بود برنامه‌ای برای خاموشی بخش خانگی ندارد، اما با افزایش دما و رسیدن مصرف برق به محدوده ۷۴ هزار مگاوات در شهریور، فشار بر شبکه ادامه یافت.
با وجود وعده‌های مکرر برای کاهش و پایان خاموشی‌ها، محدودیت برق در بخش تولید تا شهریورماه ادامه یافت. وزیر نیرو پس از عبور از اوج مصرف، از پایان خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده خبر داد؛ اما پایان فصل اوج مصرف لزوما به معنای رفع ناترازی برق نیست، چراکه کاهش منابع آبی و نیاز نیروگاه‌های حرارتی به تعمیرات همچنان از عوامل مؤثر بر پایداری شبکه به شمار می‌روند.
روایت سیدمحمد جمالیان، نماینده اراک، کمیجان و خنداب، تصویر ملموس‌تری از این «بهبود» ارائه می‌دهد. او در گفت و گو با «برق مدیا» به این نکته اشاره می‌کند که اگرچه خاموشی‌ها نسبت به گذشته کاهش یافته است، اما قطعی برق خانگی همچنان ادامه دارد؛ خاموشی‌هایی که پیش‌تر روزانه دو ساعت اعمال می‌شد، اکنون در برخی مناطق به قطعی‌های یک تا دو ساعته در فاصله‌های دو یا سه‌روزه رسیده و در مواردی همچنان به‌صورت روزانه اتفاق می‌افتد.
جمالیان، پیش‌تر با اشاره به تداوم قطعی برق چاه‌های کشاورزی در استان مرکزی، خواستار بازنگری در نحوه اعمال محدودیت‌ها شده بود. به گفته او، تداوم خاموشی چاه‌های آب کشاورزی موجب اختلال در روند آبیاری مزارع و باغات و افزایش نگرانی کشاورزان شده است. او همچنین بر ضرورت تناسب سهم استان مرکزی از محدودیت‌های برق با ظرفیت‌های ایجادشده در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر تاکید کرده بود، مشکلی که با توجه به زمان برداشت تا حدودی برطرف شده است. اما جمالیان آن را به این معنی تعبیر می‌کند که خاموشی‌ها کاهش یافته‌اند، اما تمام نشده‌اند.
زمان پایان خاموشی همچنان نامشخص
از سوی دیگر، وقتی درباره زمان دقیق پایان قطعی‌ها سؤال می‌شود، پاسخ روشنی وجود ندارد. یک‌بار گفته می‌شود با خنک‌تر شدن هوا مشکل برطرف خواهد شد و در پیگیری بعدی تاکید می‌شود که زمان دقیق پایان خاموشی‌ها قابل پیش‌بینی نیست.
این تناقض ظاهری، همان نقطه‌ای است که باید مورد توجه قرار گیرد: اگر شرایط شبکه به اندازه‌ای بهبود یافته که از پایان خاموشی‌ها سخن گفته می‌شود، چرا هنوز تاریخ مشخصی برای پایان قطعی‌ها وجود ندارد؟ و اگر خاموشی‌ها همچنان به وضعیت آب‌وهوا وابسته‌اند، آیا مسئله ناترازی واقعا حل شده یا صرفا فشار ناشی از آن با کاهش مصرف تابستانی موقتا کمتر شده است؟
خاموشی‌ها کم شده‌اند؛ اما هنوز صفر نشده‌اند
در پی مطرح شدن دیدگاه‌های متفاوت درباره عبور از پیک مصرف تابستان و تداوم خاموشی‌ها در بخش‌های مختلف کشور، پایگاه خبری «برق مدیا» در گفت‌وگویی اختصاصی با رضا سپهوند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی، ابعاد ناترازی گاز، وضعیت ذخایر سوخت نیروگاه‌ها و سیاست‌های مدیریت قطعی برق صنایع نشان می‌دهد، مسئله تامین برق همچنان با یک چالش مهم دیگر، یعنی ناترازی گاز، گره خورده است؛ موضوعی که می‌تواند محدودیت‌های تولید برق را حتی پس از پایان پیک تابستان ادامه‌دار کند.
در این میان منصور شکرالهی یکی دیگر از نمایندگان مجلس نیز در گفت و گو با «برق مدیا» در خصوص بررسی وضعیت قطعی برق در مناطق مختلف و به‌ویژه شهرهای کم‌برخوردار، به این نکته اشاره می‌کند که قطعی برق در حال حاضر به ندرت رخ می‌دهد و روند برنامه‌ریزی آن بهبود یافته است.
به گفته شکراللهی قطعی برق به‌طور کامل صفر نشده، اما کاهش یافته است؛ به‌طوری که هر دو یا سه روز یک‌بار، یا در مواردی روزی یک‌بار، به مدت یکی دو ساعت اتفاق می‌افتد و این قطعی‌های موجود صرفا مربوط به بخش مسکونی است.
همین چند جمله، تصویری روشن از وضعیت موجود ارائه می‌دهد: خاموشی کاهش یافته، اما هنوز وجود دارد. بنابراین، هرگونه تعبیر از «پایان خاموشی» باید با این واقعیت میدانی کنار گذاشته شود که برق مشترکان خانگی همچنان در مقاطعی قطع می‌شود.
از روزی دو ساعت تا هر دو یا سه روز یک‌بار
مقایسه وضعیت فعلی با گذشته، بخش دیگری از این روایت است که نمی‌توان از کنار آن به‌سادگی عبور کرد.
بر اساس اظهارات مطرح‌شده، پیش از این قطعی برق به‌صورت هر روز دو ساعت اعمال می‌شد.
امروز اما شرایط تغییر کرده است. قطعی برق به گفته وی، معمولاً هر دو یا سه روز یک‌بار و در برخی موارد روزانه رخ می‌دهد و مدت آن نیز یک تا دو ساعت است.
بنابراین اگر معیار، مقایسه با وضعیت گذشته باشد، کاهش خاموشی‌ها قابل مشاهده است.
اما اگر معیار، وعده پایان خاموشی باشد، هنوز یک علامت سؤال جدی باقی است. چرا که «دو ساعت خاموشی هر روز» به «یک تا دو ساعت خاموشی هر دو یا سه روز» تبدیل شده، نه اینکه به «صفر ساعت خاموشی» رسیده باشد.
تفاوت این دو وضعیت، از منظر افکار عمومی و مشترکان برق، تفاوت کوچکی نیست.
پایان خاموشی؛ وعده‌ای بدون تاریخ مشخص
اما شاید مهم‌ترین بخش ماجرا، پاسخ به این سؤال باشد که بالاخره خاموشی‌ها چه زمانی تمام می‌شوند؟
پاسخ نخست روشن به نظر می‌رسد و اظهارنظرها در این خصوص تقریبا یکسان هستند، با خنک‌تر شدن هوا، ان‌شاءالله مشکل قطعی برق به‌طور کامل برطرف خواهد شد.
اما وقتی سوال درباره زمان دقیق پایان قطعی‌ها تکرار می‌شود، پاسخ تغییر می‌کند: پیش‌بینی و زمان دقیقی برای پایان خاموشی‌ها وجود ندارد.
این دو گزاره در کنار یکدیگر، یک پرسش جدی ایجاد می‌کنند. اگر پایان خاموشی‌ها به خنک‌تر شدن هوا وابسته است، چرا زمان تقریبی آن قابل برآورد نیست و اگر زمان دقیق پایان قطعی‌ها مشخص نیست، چگونه می‌توان از پایان قریب‌الوقوع خاموشی‌ها با قطعیت سخن گفت؟
واقعیت این است که شبکه برق همچنان تحت تاثیر میزان مصرف، شرایط تولید و ظرفیت نیروگاه‌ها قرار دارد. کاهش دما می‌تواند مصرف را پایین بیاورد و فشار را کاهش دهد، اما این اتفاق با حل ریشه‌ای ناترازی تولید و مصرف تفاوت دارد.
مسئله اصلی؛ خاموشی یا ناترازی؟
در سال‌های اخیر، خاموشی برای مشترکان به یکی از ملموس‌ترین نشانه‌های ناترازی برق تبدیل شده است. وقتی مصرف از توان تولید و انتقال شبکه جلو می‌زند، نخستین نتیجه‌ای که مردم لمس می‌کنند، قطع برق است.
بنابراین کاهش خاموشی یک شاخص مثبت از وضعیت شبکه است؛ اما به‌تنهایی نمی‌تواند ثابت کند که ناترازی ساختاری برطرف شده است و فاصله میان «کمتر شدن» و «تمام شدن» را نباید نادیده گرفت.