به گزارش برق مدیا به نقل از ساتبا، در دو سال اخیر، نصب نیروگاه‌های کوچک مقیاس خورشیدی در کشور با شتاب قابل‌توجهی همراه بوده است؛ به‌گونه‌ای که بخش عمده‌ای از ظرفیت ۶۱۰ مگاواتی نصب‌شده در این بخش، حاصل عملکرد دو سال اخیر است. این رشد در کنار اجرای طرح‌های حمایتی هدفمند برای دهک‌های درآمدی پایین، زمینه توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر، توانمندسازی اقتصادی خانوارها و بهره‌گیری از ظرفیت‌های محلی را فراهم کرده است. بررسی‌های فنی نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری در سامانه‌های پشت‌بامی، با توجه به دوره بازگشت سرمایه و امکان فروش برق به شبکه، می‌تواند برای متقاضیان توجیه اقتصادی داشته باشد. فروش برق در تابلوی سبز بورس انرژی نیز در صورت فراهم بودن سازوکارهای اجرایی و تحقق قیمت‌های بالاتر، می‌تواند دوره بازگشت سرمایه را کوتاه‌تر کند.
مدیرکل دفتر جذب مشارکت‌های مردمی تجدیدپذیرهای ساتبا درباره آخرین وضعیت توسعه پنل‌های خورشیدی یا به اصطلاح نیروگاه‌های پشت‌بامی در کشور، با اشاره به مجموع ظرفیت نصب‌شده، عنوان کرد: «در حوزه نیروگاه‌های مقیاس کوچک، در حال حاضر ۶۱۰ مگاوات ظرفیت به‌صورت سنواتی نصب شده است.»
رضا فتاحی افزود: «عملکرد دو سال اخیر نشان‌دهنده یک جهش واقعی است؛ به‌طوری‌که در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۵۶ مگاوات و در سال‌جاری نیز تاکنون ۱۱۶ مگاوات ظرفیت جدید اضافه شده است.» اگر این اعداد را در کنار هم قرار دهیم، مشخص می‌شود حدود ۶۰ درصد از کل ظرفیت ۶۱۰ مگاواتی کشور در تولید برق از این پنل‌ها، حاصل عملکرد سال ۱۴۰۴ و ماه‌های سپری‌شده از سال ۱۴۰۵ است.
او درباره اهداف کلان اظهار کرد: «اگرچه اعداد مختلفی برای اهداف تجدیدپذیر مطرح شده، اما به‌صورت تفکیکی و رسمی هدفگذاری خاصی برای حوزه مقیاس کوچک ابلاغ نشده اما رشد فعلی نشان‌دهنده شتاب بالای این بخش است.»
حمایت از دهک‌های حمایتی با نصب ۴۰ هزار سامانه
فتاحی درباره طرح‌های حمایتی دولت و پراکندگی جغرافیایی نصب این نیروگاه‌ها گفت: «میزان توسعه در استان‌های مختلف متفاوت است و ریشه در پتانسیل تابش خورشید دارد. در واقع، نصب ۴۰ هزار پنل خورشیدی ۵ کیلوواتی روی سقف منازل محرومان جامعه و دهک‌های حمایتی، تقریباً یک‌سوم از کل ظرفیت نیروگاه‌های مقیاس کوچک کشور را شامل می‌شود که عملکردی قابل‌توجه به شمار می‌رود.»
او درباره پراکندگی جغرافیایی نصب این نیروگاه‌ها تصریح کرد: «میزان توسعه در استان‌های مختلف متفاوت است و هرچه میزان تابش خورشید بالاتر باشد، تولید انرژی بیشتر و زمان بازگشت سرمایه کوتاه‌تر می‌شود.»
هزینه احداث و مسأله بازگشت سرمایه
این مقام مسئول در تشریح انواع سامانه‌ها و هزینه‌های اجرایی عنوان کرد: «در حال حاضر سه مدل نیروگاه داریم؛ سامانه‌های «آف‌گرید» که مستقل از شبکه هستند، سامانه‌های «آن‌گرید» که به شبکه متصل می‌شوند و در نهایت سامانه‌های «هیبریدی» که علاوه بر اتصال به شبکه، با استفاده از تجهیزات ذخیره‌ساز می‌توانند برق مورد نیاز مشترک را در زمان قطع یا محدودیت شبکه تأمین کنند و در شرایط ناترازی انرژی، گزینه مطلوب‌تری محسوب می‌شوند.»
فتاحی اظهار کرد: «برای یک سامانه ۵ کیلوواتی «آن‌گرید» با در نظر گرفتن قیمت روز تجهیزات و شاخص‌های اقتصادی، هزینه اولیه احداث حدود ۴۰۰ میلیون تومان است.»
به گفته مدیرکل دفتر جذب مشارکت‌های مردمی تجدیدپذیرها، با فرض تولید مناسب و تعدیل سالانه نرخ خرید برق، دوره بازگشت سرمایه نیروگاه پنج کیلوواتی می‌تواند حدود چهار سال باشد. هرچند این محاسبه به محل نصب، میزان تابش، عملکرد واقعی نیروگاه، هزینه‌های بهره‌برداری و شیوه تأمین مالی وابسته است.
او اظهار کرد:« یک نیروگاه ۵ کیلوواتی، بسته به شرایط محل نصب، سالانه بین ۷ تا ۹ هزار کیلووات‌ساعت برق تولید می‌کند. با نرخ خرید تضمینی، درآمد سال اول در شرایط تولید مناسب می‌تواند بیش از ۶۰ میلیون تومان باشد و درآمد سال دوم بیش از ۸۰ میلیون تومان، سال سوم بیش از ۱۰۰ میلیون تومان و در سال چهارم حدود ۱۴۰ میلیون تومان برآورد می‌شود. بنابراین، با فرض تعدیل نرخ خرید برق و عملکرد مناسب نیروگاه، هزینه سرمایه‌گذاری اولیه می‌تواند در حدود چهار سال بازگردد. اما در صورت دسترسی به سازوکار فروش برق در بازار سبز و تحقق قیمت‌های بالاتر، این دوره کوتاه‌تر خواهد شد.»
فتاحی درباره تسهیلات و چالش‌های حقوقی تأکید کرد: «وام‌های پرداختی تا سقف ۳۵۰ میلیون تومان برای نیروگاه‌های آن‌گرید و ۴۰۰ میلیون تومان برای نیروگاه‌های هیبریدی، با نرخ سود ۱۳ تا ۱۴ درصد در نظر گرفته شده است. با این حال، استفاده از تسهیلات و نحوه بازپرداخت آن نیز در محاسبه اقتصادی خانوارها اثرگذار است.»
او افزود: «بحث مشاعات ساختمان نیز یک چالش حقوقی محسوب می‌شود. پیشنهاد ما این است که احداث نیروگاه خورشیدی برای ساختمان‌های در شرف احداث پیش‌بینی یا الزامی شود تا انتفاع حاصل از فروش برق، صرف هزینه‌های نگهداری ساختمان و روشنایی مشاعات شود.»