به گزارش برق مدیا، سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) قصد دارد با جایگزینی موتور و پمپ کولرهای آبی فرسوده با موتورهای کم‌مصرف، بخشی از بار شبکه برق را کاهش دهد. هرچند مسئولان از رایگان بودن این طرح برای مشترکان و تأمین مالی آن از سوی بخش خصوصی سخن می‌گویند، اما کارشناسان معتقدند موفقیت آن به اجرای دقیق، نظارت مستمر و جذابیت اقتصادی برای سرمایه‌گذاران وابسته است.
دومین شانس برای طرحی که نیمه‌کاره ماند
ساتبا اجرای طرح تعویض موتور و پمپ کولرهای آبی با نمونه‌های کم‌مصرف BLDC را آغاز کرده و تاکنون برای صدها هزار دستگاه مجوز صادر شده است. هدف اولیه، تعویض گسترده تجهیزات در چند استان کشور است؛ اما برنامه بلندمدت، جایگزینی میلیون‌ها موتور کولر آبی در سراسر ایران عنوان شده است.
به گفته مسئولان این سازمان، تأمین تجهیزات در حال انجام است و اجرای طرح در استان‌هایی مانند تهران، یزد، کرمان و قم آغاز شده است. همچنین مشترکان برای استفاده از این طرح هزینه‌ای پرداخت نمی‌کنند و پس از ثبت‌نام، شرکت‌های مجری موظف‌اند در مدت کوتاهی عملیات تعویض را انجام دهند.
سهم بالای وسایل سرمایشی در مصرف برق
کارشناسان صنعت برق معتقدند تمرکز بر تجهیزات سرمایشی، از نظر مدیریت مصرف اقدامی منطقی است و حتی مهدی مسائلی، دبیرکل سندیکای صنعت برق به روزنامه «پیام ما» گفته است که در روزهای اوج مصرف تابستان، نزدیک به نیمی از برق تولیدی کشور صرف وسایل سرمایشی می‌شود؛ موضوعی که فشار قابل توجهی بر شبکه وارد می‌کند.
او می‌گوید وجود میلیون‌ها کولر آبی با موتورهای قدیمی و کولرهای گازی پرمصرف باعث شده بخش بزرگی از مصرف برق کشور به این تجهیزات اختصاص پیدا کند. از نگاه او، جایگزینی موتورهای قدیمی با فناوری‌های کم‌مصرف و توسعه استفاده از کولرهای گازی اینورتر می‌تواند هزاران مگاوات از بار شبکه را کاهش دهد و تاب‌آوری شبکه برق را افزایش دهد.
چرا دیگر ساخت نیروگاه کافی نیست؟
به اعتقاد کارشناسان، توسعه نیروگاه‌ها به تنهایی پاسخگوی رشد تقاضای برق نیست و بدون مدیریت مصرف، ناترازی شبکه ادامه خواهد داشت. کاهش راندمان برخی نیروگاه‌ها، افزایش دمای هوا و رشد مصرف، صنعت برق را با فشار مضاعفی روبه‌رو کرده است.
در چنین شرایطی، اجرای طرح‌های بهینه‌سازی مصرف می‌تواند بخشی از نیاز به سرمایه‌گذاری در ساخت نیروگاه‌های جدید را کاهش دهد؛ هرچند تحقق این هدف به اجرای گسترده و مستمر برنامه‌ها بستگی دارد.
چه کسی هزینه تعویض کولرها را می‌دهد؟
با وجود مزایای فنی این طرح، مهم‌ترین پرسش همچنان نحوه تأمین هزینه‌های آن است. قیمت تجهیزات کم‌مصرف نسبت به نمونه‌های قدیمی بالاتر است و اگر هزینه تعویض بر دوش مشترکان قرار گیرد، استقبال عمومی کاهش خواهد یافت.
آرش نجفی رئیس هیئت‌مدیره انجمن بهینه‌سازی مصرف انرژی، درباره چگونگی تامین مالی این طرح به «پیام ما» گفته است که سرمایه‌گذاران بخش خصوصی، کولرها را خریده و تعویض می‌کنند. پس از آنکه تعویض کولرها تایید شد، به آن‌ها به‌اندازه میزان برق صرفه‌جویی‌شده، حواله برق داده می‌شود. اجرای این طرح علاوه بر کاهش فشار بر شبکه برق، در بلندمدت هزینه‌های دولت را نیز کاهش می‌دهد. به گفته او، هر میزان برق صرفه‌جویی‌شده، نیاز به سرمایه‌گذاری در احداث نیروگاه‌های جدید را کمتر می‌کند.
طبق برآورد رئیس هیئت‌مدیره انجمن بهینه‌سازی مصرف انرژی، اگر تنها یک میلیون کولر آبی با نمونه‌های کم‌مصرف جایگزین شوند، اثر آن معادل افزایش حدود دو هزار مگاوات به ظرفیت عملی شبکه برق خواهد بود؛ ظرفیتی که بدون ساخت نیروگاه جدید به دست می‌آید.
راستی‌آزمایی صرفه‌جویی؛ چالش پنهان طرح
اجرای چنین طرحی بدون نظارت دقیق امکان‌پذیر نیست. با توجه به تعداد بسیار زیاد مشترکان برق در کشور، راستی‌آزمایی میزان صرفه‌جویی و اطمینان از نصب صحیح تجهیزات، نیازمند سازوکارهای دقیق اندازه‌گیری است.
بر اساس برنامه اعلام‌شده، واحد اندازه‌گیری و راستی‌آزمایی ساتبا وظیفه ارزیابی میزان صرفه‌جویی را بر عهده خواهد داشت و اطلاعات مصرف نیز از طریق کنتورهای برق بررسی می‌شود.
آیا این بار طرح به سرانجام می‌رسد؟
طرح تعویض کولرهای فرسوده پیش‌تر نیز در سال‌های پایانی دهه ۱۳۹۰ مطرح شده بود، اما هیچ‌گاه به مرحله اجرا نرسید. اکنون این برنامه با مدل مالی متفاوت و اتکا به بازار بهینه‌سازی انرژی بار دیگر در دستور کار قرار گرفته است.
با این حال، موفقیت این طرح تنها به صدور مجوز یا آغاز عملیات اجرایی وابسته نیست. پایداری منابع مالی، مشارکت بخش خصوصی، استقبال مردم و نظارت مؤثر بر اجرای پروژه، عواملی هستند که مشخص خواهند کرد آیا این بار تعویض کولرهای فرسوده می‌تواند به کاهش ناترازی برق کشور کمک کند یا همچون تجربه گذشته، در نیمه راه متوقف خواهد شد.