به گزارش برق‌مدیا، داده‌های بازار فیزیکی نشان می‌دهد حجم برق سبز معامله‌شده در سال ۱۴۰۲ حدود ۸۶ میلیون کیلووات‌ساعت بود، در سال ۱۴۰۳ به ۲۳۳ میلیون و در سال ۱۴۰۴ به حدود ۵۱۰ میلیون کیلووات‌ساعت رسید. در شش ماه نخست ۱۴۰۵ نیز این رقم از ۵۳۱ میلیون کیلووات‌ساعت عبور کرده است.
در بازار مشتقه نیز روند مشابهی دیده می‌شود. حجم معاملات برق سبز از حدود ۲۳۶ میلیون کیلووات‌ساعت در سال ۱۴۰۲ به ۴۳۵ میلیون کیلووات‌ساعت در ۱۴۰۳ و ۹۲۳ میلیون کیلووات‌ساعت در ۱۴۰۴ رسید. این رقم فقط در شش ماه نخست ۱۴۰۵ به بیش از ۱.۵ میلیارد کیلووات‌ساعت رسیده است.
این اعداد یک پیام روشن دارند و آن این است که بازار برق سبز دیگر در مقیاس اولیه خود باقی نمانده است.
رشد عرضه و معامله همزمان
رشد بازار در سال ۱۴۰۵ فقط از سمت تقاضا اتفاق نیفتاده است. تعداد عرضه‌کنندگان نیز افزایش یافته است. در شش ماه نخست ۱۴۰۴، داده‌های بازار فیزیکی ۵۲ عرضه‌کننده را نشان می‌دهد؛ این تعداد در مدت مشابه ۱۴۰۵ به ۶۴ عرضه‌کننده رسیده است.
همزمان، حجم عرضه نیز از حدود ۴۸۸ هزار واحد عرضه در نیمه نخست ۱۴۰۴ به بیش از ۸۶۶ هزار واحد در نیمه نخست امسال افزایش یافته است؛ رشدی در حدود ۷۸ درصد.
حجم معامله‌شده نیز از ۳۰۹.۶ میلیون به ۵۳۱.۴ میلیون کیلووات‌ساعت رسیده که حدود ۷۲ درصد رشد نشان می‌دهد. بنابراین بازار در نیمه نخست امسال هم با افزایش عرضه و هم با افزایش حجم معاملات مواجه بوده است.
اما یک نکته مهم در دل این اعداد وجود دارد. تقاضا با عرضه همگام نشده است.با وجود رشد قابل‌توجه معاملات، همه عرضه جدید در نیمه نخست ۱۴۰۵ جذب نشده است.
نسبت حجم معامله‌شده به حجم عرضه‌شده در شش ماه نخست ۱۴۰۴ حدود ۸۹.۷ درصد بود. این نسبت در شش ماه نخست ۱۴۰۵ به حدود ۸۳.۶ درصد کاهش یافت.
به عبارت دیگر، بازار بزرگ‌تر شده، اما رشد عرضه کمی سریع‌تر از رشد جذب بازار بوده است.
این وضعیت به‌تنهایی نشانه ضعف بازار نیست؛ زیرا افزایش شدید عرضه، تعداد نیروگاه‌ها و ظرفیت قابل معامله نیز بخشی از فرآیند توسعه بازار است. اما برای ارزیابی میزان استقبال، باید این دو سمت بازار را همزمان دید.
شهریور؛ بازار تقریباً تمام عرضه را بلعید
اگرچه نسبت جذب عرضه در نیمه نخست سال کاهش یافته، شهریور تصویر متفاوتی دارد.
تا روز ۲۳ شهریور، ۲۱۷ هزار و ۴۶۷ واحد برق سبز عرضه شد و ۲۱۷ هزار و ۱۶۷ واحد آن به فروش رسید. به این ترتیب، ۹۹.۹ درصد عرضه ثبت‌شده در این ماه جذب شد. این بالاترین سطح جذب در ماه‌های ثبت‌شده سال ۱۴۰۵ است.
برای مقایسه، در مرداد ۲۲۶ هزار و ۱۹۴ واحد عرضه شد و ۱۶۷ هزار و ۴۸۴ واحد به معامله رسید. نسبت جذب در مرداد حدود ۷۴ درصد بود.
بنابراین در شهریور، با وجود اینکه حجم عرضه نسبت به مرداد اندکی کاهش داشت، حجم معامله‌شده نزدیک به ۳۰ درصد افزایش یافت. این تغییر می‌تواند نشانه افزایش استقبال بازار در دوره پس از پیک مصرف باشد؛ هرچند از این داده به‌تنهایی نمی‌توان علت تغییر را مشخص کرد.
یک اتفاق متفاوت در قیمت
همزمان با افزایش حجم معاملات، قیمت برق سبز در شهریور کاهش چشمگیری داشت.
متوسط قیمت موزون معاملات که در تیرماه به ۱۴۶ هزار و ۶۱۴ ریال به ازای هر کیلووات‌ساعت رسیده بود، در مرداد به ۱۱۶ هزار و ۴۴۲ ریال کاهش یافت و در شهریور تا روز ۲۳ به ۶۵ هزار و ۸۴۳ ریال رسید.
به این ترتیب، متوسط قیمت شهریور حدود ۴۳.۵ درصد کمتر از مرداد و حدود ۵۵ درصد پایین‌تر از متوسط تیرماه بود. در مقابل، حجم معاملات از ۱۲۳.۲ میلیون کیلووات‌ساعت در مرداد به ۱۵۶.۴ میلیون کیلووات‌ساعت در ۲۳ روز نخست شهریور رسید.
بنابراین بازار در شهریور یک ترکیب قابل‌توجه یعنی قیمت پایین‌تر، حجم معامله بیشتر و جذب تقریباً کامل عرضه را ثبت کرد.
این الگو نشان می‌دهد کاهش قیمت به افت فعالیت بازار منجر نشده است.
بازار مشتقه هم بزرگ‌تر شده است
رشد تابلوی سبز تنها به بازار فیزیکی محدود نمانده است.
در شش ماه نخست ۱۴۰۵، بیش از ۱.۵ میلیارد کیلووات‌ساعت قرارداد برق سبز در بازار مشتقه معامله شد؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه ۱۴۰۴ حدود ۳۹۱ میلیون کیلووات‌ساعت بود.
تعداد معاملات نیز از ۲ هزار و ۲۵۹ معامله در نیمه نخست ۱۴۰۴ به ۹ هزار و ۵۳ معامله در نیمه نخست ۱۴۰۵ رسیده است.
این رشد نشان می‌دهد فعالان بازار علاوه بر خرید و فروش برق فیزیکی، از قراردادهای با سررسیدهای مختلف نیز بیشتر استفاده کرده‌اند.
قرارداد مهر چه می‌گوید؟
در بازار مشتقه، قرارداد ماهانه مهر سیگنال کاهش قیمت نسبت به ابتدای شهریور داده است.
این قرارداد در چهارم شهریور با قیمت ۶۸ هزار و ۵۷۱ ریال معامله شد. قیمت آن در هفتم شهریور به ۷۵ هزار ریال رسید، اما در ۲۴ شهریور به ۴۵ هزار و ۶۴۱ ریال کاهش یافت و در ۲۸ شهریور روی ۴۹ هزار و ۸۷۷ ریال قرار گرفت.
در مجموع معاملات ثبت‌شده شهریور، حدود ۹۴ میلیون کیلووات‌ساعت از این قرارداد معامله شده و متوسط قیمت موزون آن حدود ۵۰ هزار و ۷۰۰ ریال بوده است.
البته قراردادهای هفتگی اواخر مهر رفتار متفاوتی داشته‌اند و در روزهای پایانی شهریور در محدوده ۶۶ تا ۷۲ هزار ریال معامله شده‌اند.
بنابراین بازار مشتقه هنوز یک سیگنال واحد برای پاییز ارائه نمی‌کند و قیمت به زمان تحویل و شرایط کوتاه‌مدت بازار حساس است.
چه کسانی برق سبز می‌خرند؟
برق سبز صرفاً برای صنایع تعریف نشده است. در چارچوب مقررات، صنایع مشمول الزامات انرژی تجدیدپذیر یکی از مهم‌ترین گروه‌های تقاضا هستند، اما خریداران دیگری نیز در بازار حضور دارند.
شرکت‌های خرده‌فروش برق می‌توانند در بازار خرید کنند و در برخی سازوکارها برق را برای مشتریان خود تأمین کنند. استخراج‌کنندگان رمزارز مجاز نیز از گروه‌های مجاز خرید برق سبز هستند. دستگاه‌های اجرایی و برخی دیگر از مشترکان مشمول مقررات تجدیدپذیر نیز می‌توانند از سازوکارهای خرید برق سبز استفاده کنند.
به همین دلیل، هر معامله ثبت‌شده در تابلوی سبز را نمی‌توان به معنای خرید مستقیم یک کارخانه یا واحد صنعتی دانست.
در سمت تقاضا، صنایع به دلیل الزامات قانونی یک تقاضای ساختاری برای برق تجدیدپذیر ایجاد کرده‌اند.
بر اساس ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان، صنایع با قدرت مصرف بیش از یک مگاوات باید بخشی از برق مصرفی خود را از منابع تجدیدپذیر تأمین کنند. این صنایع می‌توانند این سهم را از مسیر بازار برق تجدیدپذیر و بورس انرژی تأمین کنند.
در سال ۱۴۰۵، سهم مورد الزام این صنایع به ۴ درصد رسیده است. در نتیجه، توسعه صنایع مشمول این قانون می‌تواند یکی از منابع پایدار تقاضا برای برق سبز باشد.
اما یک تفاوت اساسی وجود دارد. تقاضای بالقوه صنایع با خرید واقعی صنایع یکی نیست.
تابلو سبز چقدر به بازار صنایع تبدیل شده است؟
داده‌های موجود نشان می‌دهند تابلوی سبز از نظر اندازه بازار، حجم معاملات، تعداد عرضه‌کنندگان و تعداد معاملات مشتقه رشد قابل توجهی داشته است.
در شهریور نیز تقریباً تمام عرضه موجود جذب شده است. این اتفاق را می‌توان یکی از قوی‌ترین نشانه‌های افزایش استقبال بازار در داده‌های امسال دانست.
اما پرسش این است که آیا تابلوی سبز به یک بازار واقعی تأمین برق صنایع تبدیل شده است، بورس انرژی تاکنون اطلاعاتی درباره سهم صنایع از سمت تقاضا ارایه نکرده است در واقع باید گفت تابلو سبز بزرگ‌تر شده، معاملات آن افزایش یافته و در شهریور توان جذب عرضه به نزدیک ۱۰۰ درصد رسیده است؛ اما هنوز نمی‌توان گفت چه سهمی از این بازار مستقیماً به تأمین برق صنایع اختصاص دارد. و آیا رقابت صنایع در این بازار به درستی شکل گرفته است یا خیر؟
این موضوع از منظر وزارت صمت نیز محل بحث است. عزت‌الله زارعی، سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت، در تیرماه ۱۴۰۵ با انتقاد از شیوه فعلی عرضه برق در بورس انرژی گفت متقاضیان با شرایط و ساختار هزینه متفاوت در یک بازار با یکدیگر رقابت می‌کنند. به گفته او، این وضعیت می‌تواند برای صنایع انرژی‌بر مانند فولاد که برق سهم بالایی در هزینه‌های تولید آنها دارد، متفاوت از صنایعی باشد که برق سهم کمتری در بهای تمام‌شده محصولشان دارد. وزارت صمت پیشنهاد کرده است رقابت در بازار برق میان صنایع همگن تفکیک شود و برق مازاد نیروگاه‌های متعلق به صنایع نیز در اختیار صنایع انرژی‌بر قرار گیرد.
در نتیجه، «فروش رفتن» تقریباً تمام برق عرضه‌شده در تابلو سبز، فقط یک شاخص از استقبال بازار است؛ برای سنجش اینکه این بازار تا چه اندازه به تأمین برق صنایع تبدیل شده، باید مشخص شود چه گروه‌هایی در سمت تقاضا حضور دارند و چه سهمی از معاملات به مصرف‌کنندگان صنعتی اختصاص دارد. این موضوعی است که بورس انرژی باید به درستی به آن پاسخ دهد.